طرح جنجالی مناطق خودگردان شهری در تهران؛ آغاز پایان مدیریت متمرکز؟

تهران در آستانه ورود به مرحله‌ای تازه از حکمرانی شهری قرار گرفته است؛ مرحله‌ای که می‌تواند ساختار سنتی مدیریت پایتخت را دگرگون کند. بر اساس برخی گمانه‌زنی‌های کارشناسی، ایده‌ی «مدیریت هوشمند مناطق شهری با تکیه بر داده‌کاوی و هوش مصنوعی» به‌عنوان یک گزینه جدی برای جایگزین کردن روش مدیریت فعلی باشد. این رویکرد، در صورت طرح رسمی، می‌تواند الگوی تخصیص تراکم، صدور مجوزهای ساخت‌وساز، کنترل ترافیک و حتی سیاست‌های توسعه زمین را از مدل‌های سلیقه‌ای و واکنشی به سمت تصمیم‌سازی‌های الگوریتم‌محور سوق دهد.

تهران از زمان انتخاب به‌عنوان پایتخت در دوره‌ی آقا محمدخان قاجار همواره بستر آزمون‌های بزرگ سیاسی و شهری بوده است. امروز نیز فشار هم‌زمان بحران‌هایی مانند آلودگی هوا، تراکم جمعیتی، گسترش بی‌رویه ساخت‌وساز و نابرابری فضایی، ضرورت یک بازنگری عمیق در نظام مدیریت شهری را پررنگ‌تر کرده است. در این میان، برخی کارشناسان پیشنهاد می‌کنند مناطقی مانند منطقه ۲۲ تهران می‌توانند به‌عنوان پایلوت «شهر داده‌محور» انتخاب شوند؛ جایی که شاخص‌های زیست‌پذیری، ترافیک، مصرف انرژی و تراکم ساختمانی به‌صورت لحظه‌ای پایش و تحلیل شوند.

با این حال، چنین تغییری بدون چالش نخواهد بود. پرسش‌های مهمی درباره شفافیت الگوریتم‌ها، مالکیت داده‌های شهری، امنیت اطلاعات و پاسخ‌گویی نهادی مطرح است. تجربه بحث‌های پیشین درباره انتقال پایتخت به شهرهایی مانند سمنان نشان داده که هرگونه تصمیم کلان درباره تهران، حساسیت اجتماعی و سیاسی بالایی دارد. بنابراین ورود به حکمرانی هوشمند نیز نیازمند اجماع کارشناسی، چارچوب حقوقی روشن و اقناع افکار عمومی خواهد بود.

پیشنهاد مشخص در این زمینه می‌تواند تشکیل یک «کمیته مستقل تحول دیجیتال شهری» متشکل از متخصصان برنامه‌ریزی شهری، هوش مصنوعی، حقوق عمومی و اقتصاد شهری باشد. این کمیته می‌تواند در گام نخست، یک برنامه آزمایشی محدود و شفاف طراحی کند و نتایج آن را به‌صورت عمومی منتشر نماید. اگر تهران قرار است آینده‌محور باشد، مسیر آن نه از طریق تصمیم‌های مقطعی، بلکه از دل یک برنامه مرحله‌ای، داده‌محور و پاسخ‌گو خواهد گذشت.

انتهای پیام/