انقلاب ۵۷ چگونه صنعت ساخت‌وساز ایران را خودکفا کرد؟

🏗️ تحول ساخت‌وساز در ایران پس از انقلاب ۵۷: از وابستگی تا خودکفایی صنعتی

بعد از انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷، صنعت ساخت‌وساز کشور وارد فاز جدیدی از توسعه و رشد سریع شد که نه‌تنها مقیاس ساخت‌وساز را به‌شدت افزایش داد بلکه باعث شد ایران از کشوری وابسته به واردات مصالح و تکنولوژی‌های خارجی به یک صنعت‌گر خودکفا و صادرکننده تبدیل شود.

📈 ۱. تغییر الگوی زندگی و رشد شهری

در آغاز انقلاب، تنها ۴۸٪ جمعیت ایران شهرنشین بود؛ اما طی چهار دهه پس از آن این رقم به ۷۷٪ رسید، یعنی بیش از سه‌چهارم جمعیت در شهرها ساکن شده‌اند، در حالی که متوسط جهانی در دوره‌های مشابه پایین‌تر بوده است. این تغییر بزرگ، فشار عظیمی بر بخش مسکن و زیرساخت‌های شهری وارد کرد و نیاز به واحدهای جدید ساخت‌وساز را به‌طور چشمگیری افزایش داد. هم‌زمان با رشد جمعیت شهری، تعداد شهرها نیز از حدود ۳۷۳ شهر قبل از انقلاب به بیش از ۱٬۳۰۰ شهر پس از انقلاب رسید، که نشان‌دهندهٔ گسترش جغرافیای ساخت‌وساز در کشور است.

🏠 ۲. حجم و کیفیت ساخت واحدهای مسکونی

تا زمان سرشماری سال ۲۰۱۱ میلادی، ایران بالغ بر ۲۰ میلیون واحد مسکونی داشت که حدود ۹۰٪ آن‌ها پس از انقلاب ساخته شده بودند. این بدان معناست که اکثر محیط مسکونی کنونی کشور نتیجهٔ توسعهٔ پس از انقلاب است و نه دورهٔ قبل از آن. همچنین، نوع مصالح و سازه‌های به‌کار رفته دستخوش تحول شد. قبل از انقلاب، کمتر از یک‌چهارم خانه‌ها با مصالح فولادی و بتنی ساخته می‌شدند و دو‌سوم ساختمان‌ها با مصالح سنتی نظیر خشت و چوب بودند. بعد از انقلاب و با افزایش فناوری و ظرفیت‌های تولید، سهم سازه‌های فولادی و بتنی به بیش از ۷۴٪ در دوره ۱۹۹۰–۲۰۱۰ افزایش یافت، در حالی که سازه‌های سنتی از ۹۰٪ به ۲۳٪ کاهش یافتند.

🧱 ۳. انقلاب در تولید مصالح: خودکفایی و صادرات

یکی از شاخص‌ترین جهش‌های پس از انقلاب در بخش ساخت‌وساز، خودکفایی در تولید مصالح صنعتی بود. پیش از ۵۷، ظرفیت تولید مواد اصلی به‌شدت محدود بود: ایران تنها حدود ۵ میلیون تن سیمان و ۰.۵ میلیون تن فولاد در سال تولید می‌کرد که برای نیاز داخلی ناکافی بود و وابستگی به واردات را افزایش داده بود. اما امروز صنعت مصالح کشور به‌طور اساسی متحول شده است؛ ایران اکنون حدود ۶۵–۸۸ میلیون تن ظرفیت تولید سیمان دارد که بیش از ۹۰٪ آن پس از انقلاب ایجاد شده و به یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان آسیا و خاورمیانه تبدیل شده است، به‌طوری که سالیانه بین ۱۲ تا ۱۵ میلیون تن سیمان به کشورهای همسایه صادر می‌شود.

در بخش فولاد نیز رشد شتابان قابل توجه است: پیش از انقلاب تولید فولاد خام حدود ۱.۸ میلیون تن بود، اما طی چهار دهه به حدود ۲۹ میلیون تن در ۲۰۲۰ رسیده که بیش از ۱۷ برابر رشد نشان می‌دهد. علاوه بر این، ایران به سومین تولیدکنندهٔ سنگ‌های تزئینی ساختمانی در جهان تبدیل شده است که نشان از ارتقای فناوری استخراج و فرآوری مصالح دارد.

🏙️ ۴. چشم‌انداز رشد آینده صنعت ساخت‌وساز

اگرچه در برخی دوره‌های اخیر رکود و نوسان در رشد بخش ساختمان گزارش شده است، تحلیل‌های بازار پیش‌بینی می‌کنند که این صنعت همچنان در مسیر رشد قرار دارد. طبق گزارش‌های بازار، ارزش صنعت ساخت‌وساز ایران در سال‌های آتی با نرخ رشد مرکب سالانه (CAGR) حدود ۵ تا ۶٪ افزایش خواهد یافت و تا اواخر دهه جاری میلادی به ارزش‌های بسیار بالایی در بخش ساخت‌وساز و زیرساخت‌ها* خواهد رسید.

انتهای پیام/