مسیریابی پول در بازارها

تضمین بازده در ابهام

صندوق‌های درآمد ثابت به دلیل ساختار دارایی‌هایشان - که عمدتا شامل اوراق بدهی دولتی یا شرکتی با سود مشخص و سپرده بانکی است - از ریسک قیمتی بسیار کمتری نسبت به سهام برخوردارند. سرمایه‌گذاران در شرایطی که پیش‌بینی آینده دشوار است؛ این صندوق‌ها را انتخاب می‌کنند تا حداقل بازدهی تضمین‌شده‌ای را دریافت کنند و اصل سرمایه‌ آنها نیز از نوسانات شدید در امان بماند. ورود ۴۴هزار‌ میلیارد تومان پول حقیقی به این صندوق‌ها از ابتدای سال، گواه روشنی است بر این که بخش بزرگی از فعالان بازار ترجیح داده‌اند به جای مواجهه با نوسانات سهام، بازدهی پایدار و کم‌ریسکی را تجربه کنند.

روان‌شناسی بازار در مواجهه با ریسک

رفتار سرمایه‌گذاران در شرایط پرریسک بیش از هر چیز به ذهنیت حفظ سرمایه گره خورده است. در بازارهای صعودی، سرمایه‌گذاران عمدتا به دنبال حداکثرسازی سود هستند، اما به محض افزایش نااطمینانی، اولویت به جلوگیری از زیان تغییر می‌کند. این تغییر ذهنیت، جریان پول را از بازارهای ریسکی خارج کرده و به سمت دارایی‌های امن سوق می‌دهد. علاوه بر این، اخبار منفی و شایعات در دوره‌های پرتنش، اثر روانی شدیدی بر بازار می‌گذارند و حتی سرمایه‌گذاران حرفه‌ای را به تصمیمات احتیاطی سوق می‌دهند. در این میان، صندوق‌های درآمد ثابت و طلا به دلیل مستقل بودن از جریان‌های درآمدی شرکت‌ها و ریسک کمتر، جذابیت دوچندانی پیدا می‌کنند. اگر عملکرد بازارها در پنج ماه اخیر بررسی شود، به‌وضوح می‌توان دید که بازار سهام تحت فشار ریسک‌های سیاسی و اقتصادی نتوانسته‌ بازدهی جذابی خلق کند. در همین مدت، طلا با ثبت بازدهی مثبت و صندوق‌های درآمد ثابت با بازدهی ثابت و کم‌ریسک، توانسته‌اند سرمایه‌ها را به سوی خود جذب کنند.

این اختلاف بازده و ریسک، در تصمیم سرمایه‌گذاران برای تغییر ترکیب سبد دارایی‌ها نقش کلیدی داشته است. این الگو تنها به بازار ایران محدود نیست. در بازارهای جهانی نیز هرگاه تنش‌های ژئوپلیتیک یا بحران‌های اقتصادی رخ می‌دهد، شاهد خروج سرمایه از بازار سهام و ورود آن به طلا، اوراق قرضه دولتی یا سایر دارایی‌های امن هستیم. به عنوان مثال، در بحران مالی ۲۰۰۸ یا در دوران همه‌گیری کرونا در سال ۲۰۲۰، سرمایه‌گذاران جهانی به شدت به سمت طلا و اوراق خزانه آمریکا متمایل شدند. این تجربه‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که رفتار سرمایه‌گذاران در مواجهه با ریسک، تا حد زیادی قابل پیش‌بینی و جهانی است.

چشم‌انداز ماه‌های آینده

با توجه به تداوم برخی ابهامات سیاسی و اقتصادی، بعید است جریان پول به سرعت از صندوق‌های درآمد ثابت و طلا به سمت بازار سهام بازگردد. بازگشت سرمایه به بورس نیازمند کاهش ریسک‌های سیستماتیک، ثبات نسبی در فضای سیاسی و ارائه محرک‌های بنیادی قوی نظیر بهبود سودآوری شرکت‌ها یا سیاست‌های حمایتی است. در غیر این صورت، انتظار می‌رود سرمایه‌گذاران همچنان بخشی از پرتفوی خود را به دارایی‌های کم‌ریسک اختصاص دهند و تنها بخش کوچکی را برای بهره‌برداری از فرصت‌های مقطعی به سهام اختصاص دهند. آمار پنج‌ماهه نخست سال جاری پیام روشنی دارد: سرمایه‌گذاران در شرایط پرریسک، دارایی‌های امن را به بازارهای ریسکی ترجیح می‌دهند. ورود ۴۴همت به صندوق‌های درآمد ثابت و بیش از ۱۱همت به صندوق‌های طلا، در برابر خروج ۵۱همت از سهام، نشان می‌دهد که ذهنیت غالب بازار در این دوره حفظ سرمایه بوده است.

تا زمانی که ابهامات سیاسی و اقتصادی برطرف نشود و نشانه‌های روشنی از بهبود چشم‌انداز سودآوری شرکت‌ها نمایان نشود؛ احتمال معکوس‌شدن این روند کم است. در چنین فضایی، نقش ابزارهای کم‌ریسک در مدیریت سرمایه بیش از پیش پررنگ خواهد بود و بازار سهام ناگزیر باید برای بازپس‌گیری جایگاه خود در سبد دارایی سرمایه‌گذاران، جذابیت‌های بنیادی تازه‌ای ایجاد کند.